Bij hoogbegaafdheid heb je een IQ van minstens 130. Dat is het geval bij zo’n 2,5% van de bevolking. Daarnaast is er vaak sprake van andere vormen van uitzonderlijke talenten op het gebied van cognitie of persoonlijkheids- en gedragskenmerken.

Iemand met hoogbegaafdheid voelt zich vaak anders dan anderen in de omgeving.

Dat is op zich niet zo gek. Het brein van hoogbegaafden is namelijk behoorlijk anders: qua morfologie, functionaliteit, (netwerk-)structuur, en verwerkingssnelheid.

Dit heeft directe gevolgen voor de sensorische informatieverwerking, het sociale functioneren, de emotieregulatie, het geheugen, en de mate van cognitief ingesteld zijn. Deze 'mismatch’ wordt versterkt als het onderwijsaanbod of het werkniveau daar niet op aansluit.

Vaak past men zich aan, waardoor de eigen vaardigheden en persoonlijke kenmerken niet optimaal tot hun recht komen. Dit kan leiden tot secundaire depressieve symptomen, angstklachten, traumagerelateerde klachten en problemen in de persoonlijkheidsontwikkeling.

Zoals hierboven beschreven kan er een mismatch ontstaan met studie, werk, of omgeving. Psychiatrische problemen komen niet vaker dan gemiddeld voor onder hoogbegaafden, maar er is mogelijk wel een groter risico op existentiële depressie, obsessief-compulsieve stoornissen en eetstoornissen.

Hoogbegaafdheid kan dergelijke problemen deels maskeren, waardoor ADHD of een leerstoornis minder opvalt door nog redelijk gemiddelde (school-)prestaties. Anderzijds kunnen de psychiatrische problemen belemmeren dat de hoogbegaafdheid wordt herkend.

Specifieke kennis over hoogbegaafdheid in de psychiatrie is van groot belang. Niet alleen kan het misdiagnoses beperken. Het helpt bovendien vaak om de psychiatrische behandeling gerichter en doeltreffender te maken. Hierdoor kunnen de klachten aanzienlijk verminderd worden en het welbevinden van de patiënt sterk vergroot .